معاونت غذا و دارو

 به گزارش روابط عمومی معاونت غذا و داروی اهواز، برنامه رادیویی «پزشک خانواده» با موضوع «سواد دارویی و فرآورده‌های سلامت» با حضور دکتر مرضیه عربان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز و متخصص آموزش و ارتقای سلامت برگزار شد.

دکتر عربان در این برنامه درباره مفهوم سواد دارویی و اهمیت آن در جامعه گفت: سواد دارویی یعنی توانایی درک اطلاعات مربوط به داروها، نحوه مصرف، عوارض، تداخل‌ها و مزایا و خطرات دارو. بالا بودن سواد دارویی موجب می‌شود داروها درست مصرف شوند و نتیجه درمانی مؤثرتری به‌دنبال داشته باشند.

وی افزود: «افزایش سواد دارویی علاوه بر پیشگیری از عوارض و خطرات مصرف نادرست دارو، به کاهش هزینه‌های درمانی و کاهش فشار بر نظام سلامت کشور کمک می‌کند.»

این عضو هیئت علمی در پاسخ به این پرسش که چرا برخی تصور می‌کنند تمام داروهای موجود در داروخانه بی‌خطر هستند، اظهار کرد:به‌دلیل اینکه داروخانه محل قانونی فروش دارو است، بسیاری از مردم گمان می‌کنند محصولاتی که در آن عرضه می‌شود کاملاً ایمن‌اند، در حالی که حتی داروهای مجاز نیز می‌توانند عوارض جانبی یا تداخل دارویی داشته باشند و مصرف آن‌ها باید با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.

خطرات کمبود سواد دارویی

دکتر عربان در خصوص پیامدهای کمبود سواد دارویی توضیح داد: «برای فرد، احتمال مصرف اشتباه دارو، بروز عوارض جانبی، درمان ناقص یا تشدید بیماری وجود دارد و در سطح خانواده نیز اضطراب، استرس و هزینه‌های درمانی بالا به‌دنبال دارد. در سطح نظام سلامت نیز موجب افزایش بستری‌های غیرضروری و مصرف بی‌مورد داروها و اتلاف منابع می‌شود.»

وی به اشتباهات رایج در مصرف دارو اشاره کرد و افزود:دوز اشتباه، زمان نادرست مصرف و قطع زودهنگام دارو از موارد شایع هستند. شایع‌ترین خطا قطع زودهنگام دارو، به‌ویژه در مورد آنتی‌بیوتیک‌هاست که می‌تواند موجب بازگشت بیماری و افزایش مقاومت دارویی شود.

مصرف دارو در زمان مشخص

او درباره علت لزوم مصرف برخی داروها در زمان‌های دقیق گفت: این موضوع برای حفظ سطح ثابت دارو در خون اهمیت دارد. اگر یک نوبت فراموش شد، بلافاصله پس از یادآوری مصرف شود مگر اینکه زمان نوبت بعدی نزدیک باشد؛ در این حالت نباید دوز دو برابر مصرف شود.

خطرات تداخل دارویی و نوشیدنی‌ها

دکتر عربان با بیان اینکه مصرف هم‌زمان چند دارو – به‌ویژه در سالمندان – می‌تواند منجر به تداخل دارویی شود، تأکید کرد: تداخل دارویی ممکن است اثر داروها را کم یا زیاد کند و پیامدهای خطرناکی داشته باشد.

وی افزود: «داروها نباید با هر نوشیدنی مصرف شوند؛ برخی از آن‌ها با چای، قهوه یا آبمیوه تداخل دارند. ترکیب این نوشیدنی‌ها با دارو می‌تواند جذب آن را تغییر دهد، بنابراین آب ساده همیشه بهترین گزینه است.»

فرآورده‌های سلامت و مکمل‌ها

 این متخصص آموزش و ارتقای سلامت اظهار کرد:فرآورده‌های سلامت شامل مکمل‌ها، ویتامین‌ها، مواد معدنی، محصولات گیاهی و پروبیوتیک‌ها هستند و اگرچه برای سلامت مفیدند اما خودِ درمان بیماری محسوب نمی‌شوند.

او با تأکید بر اینکه مکمل‌ها و داروهای گیاهی به‌طور کامل بی‌ضرر نیستند، خاطرنشان کرد:برخی از این فرآورده‌ها ممکن است با داروهای تجویزی تداخل داشته باشند یا در دوزهای بالا عوارضی ایجاد کنند.

دکتر عربان درباره مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت مکمل‌ها افزود: چنین مصرفی می‌تواند خطر مسمومیت، آسیب کبدی و کلیوی، اختلالات گوارشی و تداخل با داروهای دیگر را به‌دنبال داشته باشد.

شناسایی محصولات دارای مجوز

وی در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان اصالت فرآورده‌های سلامت را تشخیص داد، گفت: وجود شماره مجوز وزارت بهداشت روی برچسب محصول، بررسی وب‌سایت‌های رسمی سازمان غذا و دارو و مشورت با داروساز بهترین راه برای اطمینان از مجاز بودن یک فرآورده است.

تبلیغات فضای مجازی؛ دام اطلاعات نادرست

دکتر عربان تأکید کرد: اغلب تبلیغات دارویی در فضای مجازی قابل اعتماد نیستند، زیرا هدف آن‌ها فروش است نه اطلاع‌رسانی علمی. ادعاهای عجیب، وعده درمان معجزه‌آسا یا نبود اطلاعات دقیق از نشانه‌های محصولات غیرقابل اعتماد است.

او یادآور شد: توصیه‌های دارویی افراد در شبکه‌های اجتماعی یا اطرافیان نیز می‌تواند خطرناک باشد زیرا شرایط درمانی هر فرد متفاوت است.

اهمیت سواد دارویی در خوزستان

عضو هیئت علمی دانشگاه جندی‌شاپور با اشاره به شیوع بالای بیماری‌های مزمن مانند دیابت و فشار خون در استان خوزستان گفت: در این شرایط، مصرف درست داروهای مزمن نقش حیاتی دارد و موجب کاهش بستری، بهبود کنترل بیماری و ارتقای سلامت جامعه می‌شود.

او افزود: «مصرف نادرست داروها کنترل بیماری را مختل کرده و احتمال بروز عوارض و کاهش اثر دارو را افزایش می‌دهد.»

راه‌های افزایش سواد دارویی

دکتر عربان مطالعه بروشور داروها، پرسش از داروساز، استفاده از منابع معتبر آنلاین و شرکت در برنامه‌های آموزشی سلامت را از راه‌های ساده ارتقای سواد دارویی عنوان کرد.

وی در پایان با بیان سه توصیه طلایی برای مصرف ایمن داروها تأکید کرد:۱. داروها را فقط طبق تجویز پزشک یا داروساز مصرف کنید.۲. دوز و زمان مصرف را دقیق رعایت کنید.۳. بدون مشورت، دارو را قطع یا اضافه نکنید و در صورت بروز عارضه فوراً با پزشک یا داروساز مشورت کنند.